Ebeveynlerin İyi Niyetle Yaptığı Ama Çocuğu Zorlayabilen 10 Davranış

Ebeveyn olmak, çocuğu korumak, desteklemek ve onun için en iyisini yapmak istemekle başlar. Ancak bazen iyi niyetle yaptığımız bazı davranışlar, çocukların duygusal dünyasında beklediğimizden farklı etkiler yaratabilir. Özellikle okul öncesi dönemde çocuklar, çevrelerindeki yetişkinlerin tutumlarından oldukça fazla etkilenir. Burada önemli olan “doğru” ya da “yanlış” ebeveynlik aramak değil; günlük hayatta fark etmeden yaptığımız bazı davranışları yeniden değerlendirebilmektir. İşte ebeveynlerin iyi niyetle yaptığı ancak zaman zaman çocuğu zorlayabilen 10 davranış:

1. Çocuğun Her Sorununu Hemen Çözmeye Çalışmak

Çocuğumuz üzülmesin, zorlanmasın veya başarısız olmasın diye karşılaştığı her probleme hemen müdahale etmek isteyebiliriz. Ancak çocukların bazı sorunları kendi başlarına çözmeyi deneyimlemeye de ihtiyaçları vardır. Örneğin; bir oyuncağı yerine yerleştirmekte zorlanan çocuğun yerine hemen yapmak yerine, “Sence bunu nasıl yerleştirebiliriz?” diye sormak ona düşünme ve çözüm üretme fırsatı verir. Çocuğun her sorununu çözmek yerine, ihtiyaç duyduğunda yanında olmak daha destekleyici olabilir.

2. Sürekli “Aferin” Demek

Çocuğu motive etmek için sık sık “Aferin!” demek oldukça doğal. Ancak her davranışın otomatik olarak övgüyle karşılanması, çocuğun zamanla yalnızca dışarıdan gelecek onaya ihtiyaç duymasına neden olabilir. Bunun yerine çabasını ve sürecini fark eden ifadeler kullanılabilir. Örneğin; “Bu resmi yapmak için uzun süre uğraştın.”, “Parçaları tek tek deneyerek doğru olanı buldun.” gibi cümleler söylenebilir. Bu yaklaşım, çocuğun yalnızca sonuca değil, kendi çabasına da değer vermesini destekler.

3. Çocuğun Yerine Konuşmak

Çocuk bir soruya cevap vermekte zorlandığında veya bir ortamda çekindiğinde onun yerine konuşmak kolayımıza gelebilir. Fakat sürekli olarak çocuğun yerine cevap vermek, kendini ifade etme fırsatlarını azaltabilir. Özellikle okul öncesi dönemde çocuklara düşünmeleri ve cevap vermeleri için biraz zaman tanımak önemlidir. Bazen birkaç saniyelik sessizlik, çocuğun kendi cümlesini kurabilmesi için ihtiyaç duyduğu alan olabilir.

4. Sürekli Yardım Etmek

“Ben yapayım, sen yorulma.” ya da “Sen uğraşma, ben hallederim.” gibi cümleler sevgiyle söylenir. Ancak çocuğun yaşına uygun sorumlulukları sürekli olarak onun yerine üstlenmek, kendi başına yapabilme duygusunun gelişmesini zorlaştırabilir. Çocukların ayakkabılarını giymeye çalışması, oyuncaklarını toplaması, sofraya küçük bir eşya taşıması veya kıyafetlerini seçmesi gibi günlük görevler onların bağımsızlık duygusunu destekler. Bazen biraz daha fazla zaman tanımak, çocuğa yapabileceğini keşfetme fırsatı verir.

5. Duygularını Hemen Değiştirmeye Çalışmak

Çocuk ağladığında hemen “Ağlama.”, korktuğunda “Korkacak bir şey yok.” demek onu rahatlatma amacı taşır. Fakat çocuk için yaşadığı duygu gerçektir. Duyguyu ortadan kaldırmaya çalışmak yerine önce onu fark etmek daha sağlıklı bir yaklaşım olabilir. Örneğin; “Şu anda çok üzgün olduğunu görüyorum.”, “Bunu yapamadığın için hayal kırıklığına uğradın.” gibi söylemler tercih edilebilir. Çocuk duygusunun anlaşıldığını hissettiğinde, onu düzenlemeyi öğrenmesi de kolaylaşır.

6. Çocuğu Başka Çocuklarla Kıyaslamak

“Bak, arkadaşın ne güzel yapıyor.” ya da “Senin yaşındaki çocuklar bunu artık yapabiliyor.” gibi cümleler çocuğu motive etmek amacıyla söylenebilir. Ancak kıyaslanmak, çocukta yetersizlik veya başarısızlık hissi oluşturabilir. Her çocuğun gelişim hızının, ilgi alanlarının ve güçlü yönlerinin farklı olduğunu unutmamak gerekir. Çocuğu başkalarıyla karşılaştırmak yerine kendi gelişimi üzerinden değerlendirmek daha anlamlıdır. “Geçen ay bunu yapmakta zorlanıyordun, şimdi daha kolay yapıyorsun.” demek çocuğun kendi ilerlemesini fark etmesine yardımcı olur.

7. Onun Adına Fazla Karar Vermek

Çocukların güvenli sınırlar içinde seçim yapmasına izin vermek, bağımsızlık duygularını destekler. Her konuda onun yerine karar vermek yerine yaşına uygun küçük seçenekler sunulabilir: “Bugün kırmızı tişörtünü mü, mavi tişörtünü mü giymek istersin?” ya da “Önce kitabını mı okuyalım, yoksa oyuncaklarını mı toplayalım?” gibi söylemlerin kullanımındaki amaç; çocuğun bütün kararları vermesi değil; kendi tercihlerini ifade etmeyi öğrenmesidir.

8. Başarısız Olmasını Engellemeye Çalışmak

Ebeveynler çocuklarının üzülmesini istemez. Bu nedenle kaybettiğinde oyunu değiştirmek, yapamadığı bir görevi onun yerine tamamlamak veya her zaman kazanmasını sağlamak cazip gelebilir. Oysa küçük başarısızlıklar, çocukların önemli yaşam becerileri geliştirmesine yardımcı olur. Kaybetmek, beklemek, tekrar denemek ve hata yapmak da öğrenmenin bir parçasıdır. Çocuğun her zaman kazanmasını sağlamak yerine, kaybettiğinde yanında olmak daha değerlidir. “Üzüldüğünü görüyorum. İstersen biraz dinlenip tekrar deneyebiliriz.” demek, başarısızlığın dünyanın sonu olmadığını öğretir.

9. Çocuğun Her Anını Doldurmak

Çocuğun gelişimini desteklemek amacıyla gününü çeşitli aktivitelerle doldurmak isteyebiliriz. Oyun, kurs, etkinlik ve eğitimlerin hepsi değerli olabilir. Ancak çocukların plansız ve serbest zamanlara da ihtiyacı vardır. Bazen bir çocuğun boş boş oturması, etrafındaki nesnelerle kendi oyununu kurması veya ne yapacağına kendisinin karar vermesi de oldukça kıymetlidir. Sıkılmak her zaman olumsuz bir durum değildir. Sıkıntı hissi, çocuğun hayal gücünü kullanmasına ve kendi oyununu üretmesine alan açabilir.

10. Çocuğun Her Davranışını Kişisel Algılamak

Çocukların öfke nöbetleri, itirazları, ağlamaları veya “Hayır!” demeleri zaman zaman ebeveynleri zorlayabilir. Böyle anlarda çocuğun davranışını kişisel bir meydan okuma gibi görmek kolaydır. Oysa özellikle okul öncesi dönemde çocuklar duygularını ve davranışlarını düzenlemeyi hâlâ öğrenmektedir. Her “Hayır” bir saygısızlık, her ağlama bir şımarıklık değildir. Bazen çocuk yalnızca zorlandığını, yorulduğunu veya duygusunu ifade etmekte güçlük çektiğini gösteriyor olabilir.

İyi Niyet, Her Zaman Doğru Etkiyi Yaratmayabilir

Ebeveynlikte amaç hiç hata yapmamak değildir. Hepimiz zaman zaman çocuğumuz adına fazla konuşabilir, onun yerine bir şey yapabilir veya zor bir duygusunu hemen ortadan kaldırmaya çalışabiliriz. Önemli olan bu davranışları fark edebilmek ve gerektiğinde yaklaşımımızı değiştirebilmektir. Çocukların en çok ihtiyaç duyduğu şey kusursuz ebeveynler değil; onları dinleyen, duygularını önemseyen, sınır koyarken şefkatli olabilen ve kendi başlarına denemelerine fırsat veren yetişkinlerdir. Bazen çocuğumuz için yapabileceğimiz en güzel şey, hemen müdahale etmek yerine bir adım geri çekilip onun denemesine izin vermektir.