Çocukların Yanında Hangi Konuşmaları Yapmamalıyız?

“Nasıl olsa anlamıyor.”

“Dikkatini vermiyor, oyun oynuyor.”

“Daha çok küçük, söylediklerimizi hatırlamaz.”

Çocukların yanında konuşurken bazen bu düşüncelerle hareket edebiliriz. O sırada çocuk oyuncaklarıyla ilgileniyor, resim yapıyor veya başka bir odakla meşgul görünebilir. Ancak çocukların bir konuşmaya doğrudan katılmaması, çevrelerinde söylenenlerden etkilenmedikleri anlamına gelmez. Çocuklar yalnızca kelimeleri değil; ses tonunu, yüz ifadelerini, gerginliği, öfkeyi ve yetişkinlerin birbirlerine karşı tutumlarını da fark edebilir. Bu nedenle bazı yetişkin konuşmalarının çocukların yanında yapılmaması veya yaşlarına uygun biçimde ele alınması önemlidir.

Çocuğun Yanında Onun Hakkında Olumsuz Konuşmayın

Çocuk başka bir şeyle ilgileniyor gibi görünse bile kendisi hakkında söylenenleri duyabilir. Özellikle sık tekrarlanan tanımlamalar zamanla çocuğun kendisini nasıl gördüğünü etkileyebilir. Çocuk yalnızca bir davranışının eleştirildiğini değil, kendisinin o özellikten ibaret olduğunu düşünebilir. Bu nedenle davranış ile çocuğun kimliğini birbirinden ayırmak önemlidir. “Sen çok dağınıksın.” yerine “Oyundan sonra oyuncaklarını toplaman gerekiyor.” demek gibi… Çocuğu etiketlemek yerine üzerinde çalışılması gereken davranışı konuşmak daha yapıcıdır.

Ebeveynler Arasındaki Ağır Tartışmalar

Çocukların anne ve babalarının her konuda aynı fikirde olduğunu görmeleri gerekmez. Fikir ayrılıkları yaşamın doğal bir parçasıdır. Ancak bağırma, aşağılama, tehdit veya yoğun öfke içeren tartışmalar çocuklar için farklı bir deneyim olabilir. Çocuk tartışmanın ayrıntılarını anlamasa bile ortamda bir sorun olduğunu fark edebilir. Özellikle tartışmalar sık yaşanıyorsa kendisini güvensiz hissedebilir veya yaşananlardan kendisini sorumlu tutabilir. Bu nedenle yetişkinler arasındaki ciddi anlaşmazlıkların mümkün olduğunca çocukların bulunmadığı bir ortamda konuşulması önemlidir. Bununla birlikte çocukların saygılı bir fikir ayrılığını görmesi her zaman olumsuz değildir. “Ben böyle düşünüyorum.”, “Sen farklı düşünüyorsun, bunu konuşabiliriz.” gibi sağlıklı iletişim örnekleri, anlaşmazlıkların nasıl yönetilebileceğini öğrenmeleri açısından değerli olabilir.

Maddi Sorunları Çocuğun Sorumluluğuna Dönüştürmeyin

Çocukların aile bütçesi konusunda yaşlarına uygun biçimde bilgi sahibi olmaları doğaldır. “Bu ay bunu almak yerine başka bir ihtiyacımıza öncelik vereceğiz.” demek çocuğun beklemeyi ve ihtiyaçlarla istekleri ayırt etmeyi öğrenmesine yardımcı olabilir. Ancak yetişkinlere ait ciddi ekonomik kaygıların sürekli olarak çocuğun yanında konuşulması farklıdır. “Paramız kalmadı.”, “Bu borçları nasıl ödeyeceğiz?” ya da “İşimizi kaybedersek ne yapacağız?” gibi konuşmalar özellikle küçük çocukların anlamlandıramayacağı büyüklükte bir kaygı yaratabilir. Çocuk aile bütçesini yönetmekten sorumlu değildir. Bu nedenle ekonomik gerçekleri öğretmek ile yetişkin kaygısını çocuğa taşımak arasında sınır bulunmalıdır.

Çocuğun Sevdiği İnsanları Onun Yanında Kötülemeyin

Büyükanne, büyükbaba, öğretmen, diğer ebeveyn veya çocuğun yakın ilişki kurduğu başka biri hakkında yapılan olumsuz konuşmalar çocuğu zor bir durumda bırakabilir. Çocuk sevdiği iki yetişkin arasında taraf seçmesi gerektiğini hissedebilir. Özellikle ayrılık veya boşanma gibi süreçlerde diğer ebeveyn hakkında çocuğun yanında aşağılayıcı ifadeler kullanılması, yetişkinler arasındaki problemin çocuğun dünyasına taşınmasına neden olabilir. Yetişkinler arasında çözülmesi gereken meseleler mümkün olduğunca yetişkinler arasında kalmalıdır.

Başka Çocuklarla Kıyaslamayın

“Bak arkadaşın ne güzel yemek yiyor.”

“Kuzenin senden küçük ama kendi odasında uyuyor.”

“Ablan senin yaşındayken çoktan yapıyordu.”

Karşılaştırmalar bazen çocuğu motive etmek amacıyla yapılabilir. Ancak çocuk bu cümlelerden bambaşka bir mesaj çıkarabilir: “Ben yeterince iyi değilim.”. Her çocuğun gelişim hızı, mizacı, ilgileri ve güçlü olduğu alanlar farklıdır. Bu nedenle çocuğun gelişimini başka çocuklar üzerinden değerlendirmek yerine kendi ilerlemesine odaklanmak daha anlamlıdır. “Geçen ay bunu yapmakta zorlanıyordun, şimdi tek başına yapabiliyorsun.” gibi ifadeler çocuğun kendi gelişimini fark etmesine yardımcı olabilir.

Çocuğun Özelini Başkalarının Yanında Konuşmayın

Çocukların da mahremiyet alanları vardır. Alt ıslatma, tuvalet alışkanlıkları, korkuları, okulda yaşadığı bir problem, arkadaş ilişkileri veya utandığı bir davranış aile ortamında eğlenceli bir anı gibi anlatılabilir. “Geçen gün ne yaptı biliyor musunuz?” diye başlayan bir konuşma yetişkinleri güldürürken çocuk için utandırıcı olabilir. Çocuğun yaşı küçük olsa bile onun özel deneyimlerine saygı göstermek önemlidir. Kendinizle ilgili herkesin bilmesini istemeyeceğiniz bir konuyu, çocuğunuz adına paylaşmadan önce de düşünmek faydalı olabilir.

Korkutucu Haberleri Ayrıntılarıyla Konuşmayın

Savaşlar, afetler, kazalar, hastalıklar, ölümler ve şiddet olayları yetişkinlerin gündeminin bir parçasıdır. Çocuklar da zaman zaman bunlarla ilgili konuşmalara şahit olabilir. Ancak özellikle küçük çocuklar duydukları bilgilerin olasılığını ve uzaklığını yetişkinler gibi değerlendiremeyebilir. Başka bir şehirde yaşanan olayın birazdan kendi evlerinde gerçekleşebileceğini düşünebilirler. Bu nedenle çocukların yanında korkutucu olayları uzun uzun ve grafik ayrıntılarla konuşmak yerine, çocuk soru sorduğunda yaşına uygun, kısa ve güven veren açıklamalar yapmak daha uygundur.

Beden ve Görünüş Hakkındaki Konuşmalara Dikkat Edin

Çocuklar yetişkinlerin yalnızca kendileri hakkında söylediklerini değil, kendi bedenleri hakkında nasıl konuştuklarını da duyar. Sürekli kilo, diyet ve dış görünüş üzerinden yapılan olumsuz değerlendirmeler çocuğun beden ve beslenmeyle ilgili düşüncelerinin şekillenmesinde rol oynayabilir. Bu nedenle beden hakkında konuşurken görünüşten çok sağlık, güç, hareket ve bedenin yapabildiklerine odaklanan bir dil kullanmak daha sağlıklı bir model oluşturabilir.

“O Daha Çocuk, Anlamaz” Diye Düşünmeyin

Çocuk bazen konuşmanın bütün kelimelerini anlamayabilir. Ama yüzünüzdeki ifadeyi görebilir. Sesinizin yükseldiğini duyabilir. Bir kişinin adı geçtiğinde ortamın gerildiğini fark edebilir. Ve anlamadığı bölümleri kendi hayal gücüyle tamamlayabilir. Bu nedenle çocukların yanında konuşurken yalnızca “Bunu anlar mı?” sorusunu değil, “Bunu duyduğunda ne hissedebilir?” sorusunu da düşünmek önemlidir.

Her Konuşmadan Çocuğu Uzak Tutmak da Gerekmiyor

Amaç çocukların yalnızca olumlu şeyler duyduğu yapay bir dünya oluşturmak değildir. Çocuklar üzüntüyü, anlaşmazlığı, ekonomik sınırları, kaybı ve hayatın zor taraflarını da zamanla öğrenirler. Önemli olan bu konuların çocuğun gelişim düzeyine uygun biçimde aktarılmasıdır.

• - “Biraz üzgünüm ama bu seninle ilgili değil.”
• - “Anne ve baba bir konuda anlaşamadı, bunu kendi aramızda çözeceğiz.”
• - “Şu anda bunu alamıyoruz ama bu senin sorumluluğun değil.”

Bu tür açıklamalar çocuğun çevresinde olup biteni anlamlandırmasına yardımcı olurken yetişkinlere ait yükleri üstlenmesini önleyebilir.

Çocuklar Sadece Söylediklerimizi Değil, Konuşma Biçimimizi de Öğrenir

Çocukların yanında kullandığımız dil, onlara yalnızca bilgi aktarmaz. Bir insan hakkında nasıl konuştuğumuz, öfkelendiğimizde hangi kelimeleri seçtiğimiz, anlaşmazlıkları nasıl yönettiğimiz, bedenimiz hakkında ne söylediğimiz ve başkalarının özel hayatına ne kadar saygı gösterdiğimiz de çocuk için birer örnektir. Bu nedenle çocukların yanında konuşurken kendimize basit bir soru sorabiliriz: “Çocuğumun bir gün başkalarıyla böyle konuşmasını ister miyim?”. Çünkü çocuklar her konuşmayı anlamayabilir. Ama iletişimin nasıl kurulduğunu düşündüğümüzden çok daha fazla gözlemleyebilirler.