Çocuğunuzun Sıkılmasına İzin Veriyor musunuz?

Her Anın Dolu Olması Gerekiyor mu?

Günümüzde çocukların günlük yaşamı çoğu zaman oldukça planlı ilerliyor. Okul, kurslar, etkinlikler, oyun saatleri, geziler ve ekran içerikleri derken çocuğun kendi başına “Şimdi ne yapacağım?” diye düşünebileceği zamanlar giderek azalabiliyor. Oysa çocukların yalnızca yapılandırılmış etkinliklere değil, ne yapacaklarının önceden belirlenmediği serbest zamanlara da ihtiyacı vardır. Çünkü boş kalan zaman, çocuk için gerçekten “boş” olmayabilir. Bazen bir düşüncenin, yeni bir oyunun ya da küçük bir keşfin başlangıcı tam da bu anlarda ortaya çıkar.

Sıkılmak Çocuğa Ne Öğretebilir?

Çocuk sıkıldığında hazır bir eğlenceyle karşılaşmıyorsa kendi kendine bir çözüm üretmeye yönelir. “Ne oynayabilirim?”, “Bununla başka ne yapabilirim?”, “Kendime nasıl bir oyun kurabilirim?” gibi sorular çocuğun zihninde kendiliğinden oluşmaya başlayabilir. Bir karton kutu eve, arabaya ya da uzay gemisine dönüşebilir. Birkaç minderden kale yapılabilir. Oyuncaklar yeni bir hikâyenin karakterleri olabilir. Çocuk resim yapmaya, bir şeyler inşa etmeye, kitaplara bakmaya veya kendi oyun kurallarını oluşturmaya yönelebilir. Burada önemli olan ortaya çıkan ürün değil, çocuğun ne yapacağına kendisinin karar vermesidir.

Yaratıcılık Bazen “Yapacak Bir Şey Yok” Dediğimiz Yerde Başlar

Çocuğa sürekli ne yapacağını söylediğimizde oyun fikrinin kaynağı çoğunlukla yetişkin olur. Ancak çocuk kendi başına kaldığında oyunu başlatan kişi de kendisi olmak zorundadır. Bu durum hayal gücünün kullanılmasını teşvik edebilir. Hazır oyuncakların veya yetişkin tarafından belirlenmiş etkinliklerin aksine açık uçlu materyaller çocuklara daha fazla seçenek sunar. Kutular, kumaş parçaları, tahta bloklar, kâğıtlar, kalemler veya günlük yaşamda kullanılan güvenli nesneler farklı oyunlara dönüşebilir. Çocuk böylece yalnızca oyun oynamaz; oyunun fikrini, hikâyesini, kurallarını ve akışını da oluşturur.

“Anne, Sıkıldım!” Dediğinde Ne Yapmalıyız?

Çocuğun sıkıldığını söylemesi, ebeveynin hemen bir etkinlik üretmesi gerektiği anlamına gelmez. “Biraz düşünelim, bakalım ne yapmak isteyeceksin.” ya da “Etrafına bak, belki oynayabileceğin bir şey keşfedebilirsin.” gibi ifadelerle sorumluluğu nazikçe yeniden çocuğa bırakabilirsiniz. Burada amaç çocuğu görmezden gelmek değil, onun adına sürekli çözüm üretmemektir. Başlangıçta çocuk bu duruma itiraz edebilir. Özellikle her boş anında yetişkin yönlendirmesine veya ekrana alışmışsa kendi oyununu kurmakta zorlanabilir. Bu becerinin de zamanla gelişebileceğini unutmamak gerekir.

Ekran, Sıkıntının Otomatik Çözümü Olmamalı

Sıkılmanın hemen ardından telefon, tablet veya televizyon devreye girdiğinde çocuk, boş zaman ile ekran arasında güçlü bir bağlantı kurabilir. “Yapacak bir şey yoksa ekran vardır.” Bu alışkanlık zamanla çocuğun kendi kendine oyalanma ve oyun üretme fırsatlarını azaltabilir. Bu nedenle her sıkılma anını hızlı bir uyaranla doldurmak yerine çocuğa alternatif üretmesi için biraz zaman tanımak değerlidir.

Serbest Zaman ile İlgisizlik Aynı Şey Değildir

Çocuğun kendi başına zaman geçirmesine fırsat vermek, onu tamamen yalnız bırakmak anlamına gelmez. Çocuk hâlâ yetişkinin ilgisine, iletişimine, birlikte geçirilen zamana ve güvenli sınırlarına ihtiyaç duyar. Buradaki temel fark, günün her dakikasının yetişkin tarafından planlanmamasıdır. Bir başka ifadeyle çocuk hem birlikte kaliteli zaman geçirebilmeli hem de kendi dünyasını kurabileceği alanlara sahip olmalıdır.

Biraz Sıkılmasına İzin Verin

Çocuğunuz bir sonraki kez “Çok sıkıldım!” dediğinde hemen çözüm bulmak zorunda değilsiniz. Belki birkaç dakika sonra minderlerden bir ev yapacak. Belki oyuncaklarını farklı bir şekilde kullanacak. Belki resim çizecek, bir hikâye uyduracak ya da uzun zamandır fark etmediği bir oyuncağını yeniden keşfedecek. Belki de gerçekten bir süre hiçbir şey yapmayacak. Bu da olabilir. Çünkü çocukluk yalnızca etkinliklerle doldurulması gereken bir zaman dilimi değildir. Çocuğun düşünmeye, hayal kurmaya, kendi oyununu başlatmaya ve bazen yalnızca ne yapmak istediğini keşfetmeye de ihtiyacı vardır. Bazen yetişkinin yapabileceği en değerli şey, çocuğun sıkıntısını hemen ortadan kaldırmak değil; o boşluğun içinden ne çıkaracağını görmek için ona biraz zaman tanımaktır.