Çocuğum Oyuncaklarını Paylaşmıyor: Paylaşmayı Nasıl Öğretebiliriz?

Çocuklar Neden Oyuncaklarını Paylaşmak İstemez?

Yetişkinler için sıradan görünen bir oyuncak, çocuk için çok daha farklı bir anlam taşıyabilir. Sevdiği bir oyuncak ona güven verebilir, özel bir anıyı temsil edebilir veya yalnızca o anda o oyuncakla oynamayı çok istiyor olabilir. Aynı zamanda küçük çocuklarda sahiplik duygusu gelişmektedir. “Benim”, “senin” ve “onun” kavramlarını anlamaya başlayan çocuk, kendisine ait olan bir nesne üzerinde söz sahibi olmak ister. Dolayısıyla “Bu benim oyuncağım ve vermek istemiyorum” tepkisi her zaman olumsuz bir davranış değildir. Çocuk bazen yalnızca kendisine ait olan şeyin sınırlarını korumaya çalışmaktadır.

Paylaşmaya Zorlamak Doğru mu?

Bir çocuk oyuncağını vermek istemediğinde onu zorla elinden alarak başka bir çocuğa vermek, paylaşmayı öğretmenin en etkili yolu değildir. Çünkü paylaşmak gönüllü bir sosyal davranıştır. Çocuk oyuncağının kendi isteği dışında elinden alınacağını düşünürse paylaşmaya daha fazla direnç gösterebilir. Hatta sevdiği oyuncakları diğer çocuklardan saklamaya başlayabilir. Bunun yerine çocuğun duygusu “Bu oyuncak senin için çok önemli, şu anda vermek istemediğini görüyorum.” şeklinde kabul edilebilir. Ardından “Arkadaşınla birlikte oynayabileceğiniz başka bir oyuncak bulabilir miyiz?” şeklinde alternatif oluşturulabilir. Böylece hem çocuğun sınırına saygı gösterilir hem de sosyal etkileşim tamamen ortadan kaldırılmaz.

“Sırayla Oynamayı” Öğretin

Küçük çocuklar için “paylaşmak” oldukça soyut bir kavram olabilir. Bunun yerine sırayla kullanmayı öğretmek daha anlaşılırdır. Örneğin; iki çocuk aynı oyuncak arabayla oynamak istiyorsa; “Biraz sen oynayabilirsin, sonra sıra arkadaşına geçecek.” şeklinde basit bir düzen kurulabilir. Burada çocuğun oyuncağın tamamen elinden gitmediğini anlaması önemlidir. Oyuncağın kendisine geri geleceğini bilmek, sıranın diğer çocuğa geçmesini kabul etmesini kolaylaştırabilir.

Bazı Oyuncakların Özel Olmasına İzin Verin

Çocukların her oyuncaklarını paylaşmasını beklemek gerçekçi değildir. Yetişkinlerin de başkalarıyla paylaşmak istemediği özel eşyaları vardır. Eve arkadaşları gelecekse çocuğunuzla önceden konuşabilirsiniz: “Arkadaşların geldiğinde hangi oyuncaklarla birlikte oynayabilirsiniz? Paylaşmak istemediğin özel bir oyuncağın varsa onu kaldırabiliriz.”. Bu yaklaşım çocuğa kendi eşyaları üzerinde söz hakkı olduğunu hissettirirken ortak kullanılabilecek oyuncakları belirlemesine de yardımcı olur.

Paylaşma Davranışına Model Olun

Çocuklar yalnızca kendilerine söylenenleri değil, çevrelerinde gördükleri davranışları da öğrenir. Günlük yaşam içerisinde yetişkinlerin paylaşma davranışlarını görünür hâle getirmek faydalı olabilir. “Elmaları hepimiz için bölüyorum.”, “Kalemimi kullanabilirsin, işin bittiğinde bana geri verebilirsin.” ya da “Bu kitabı birlikte inceleyebiliriz.” gibi günlük ve doğal örnekler çocuğun paylaşmanın sosyal hayatın bir parçası olduğunu görmesine yardımcı olur.

Paylaştığında Davranışı Fark Edin

Çocuk bir oyuncağını arkadaşına verdiğinde hemen büyük ödüller sunmak gerekmez. Bunun yerine yaptığı davranışın sonucunu fark etmesini sağlayabilirsiniz. “Arabanı arkadaşına verdiğinde onun da çok sevindiğini gördün mü?” ya da “Birlikte oynadığınızda güzel bir oyun kurdunuz.” gibi ifadeler çocuğun paylaşma davranışı ile ortaya çıkan olumlu sosyal deneyim arasında bağlantı kurmasına yardımcı olabilir.

Çocukları Birbirleriyle Kıyaslamayın

“Bak arkadaşın oyuncaklarını ne güzel paylaşıyor.” ya da “Kardeşin senden daha paylaşımcı.” gibi karşılaştırmalar çocuğun paylaşmayı öğrenmesini kolaylaştırmak yerine kendisini yetersiz hissetmesine veya diğer çocuğa karşı olumsuz duygular geliştirmesine neden olabilir. Her çocuğun sosyal becerileri geliştirme hızı farklıdır. Bazı çocuklar paylaşmaya daha kolay uyum sağlarken bazıları sahip olduğu nesneleri bırakmak için daha fazla zamana ihtiyaç duyabilir.

Oyuncağın Ötesinde Paylaşmayı Gösterin

Paylaşmak yalnızca bir oyuncağı başka bir çocuğa vermekten ibaret değildir. Çocuklar günlük yaşam içerisinde yiyeceklerini, oyun alanlarını, materyalleri, fikirlerini ve zamanlarını da paylaşmayı deneyimler. Birlikte resim yapmak, aynı yapbozu tamamlamak, ortak bir kule inşa etmek veya bir hikâye oluşturmak çocukların “birlikte yapma” deneyimini geliştirebilir. Bu nedenle paylaşmayı öğretirken yalnızca “Oyuncağını arkadaşına ver” davranışına odaklanmak yerine iş birliği gerektiren oyunlara da yer vermek önemlidir.

Paylaşmak Zamanla Öğrenilir

Çocuğun bugün en sevdiği oyuncağını arkadaşına vermek istememesi, ileride paylaşmayı bilmeyen bir yetişkin olacağı anlamına gelmez. Paylaşma; empati, sıra bekleme, dürtü kontrolü ve başkalarının ihtiyaçlarını fark etme gibi birçok beceriyle birlikte gelişir. Bu becerilerin olgunlaşması ise zaman ve deneyim gerektirir. Çocuklara paylaşmayı öğretmenin yolu her eşyalarını başkalarına vermelerini istemekten değil; paylaşmanın güvenli, gönüllü ve keyifli bir sosyal deneyim olduğunu yaşamalarına fırsat vermekten geçer.