Çocuğum Kaybetmeye Tahammül Edemiyor: Oyunlarda Kaybetmeyi Nasıl Öğretebiliriz?

Çocuklar Kaybettiklerinde Neden Bu Kadar Üzülür?

Anaokulu çağındaki çocuklar için oyun yalnızca eğlenceli vakit geçirmek anlamına gelmeyebilir. Kazanmak; başarılı olmak, bir şeyi başarmak ve yetişkinlerden takdir görmekle ilişkilendirilebilir. Bu nedenle çocuk oyunu kaybettiğinde yalnızca “Bu oyunu kaybettim” diye düşünmeyebilir. Yaşadığı başarısızlığı kendisiyle ilişkilendirebilir. Ayrıca erken çocukluk döneminde duyguları düzenleme becerileri hâlâ gelişmektedir. Yetişkinler küçük bir hayal kırıklığını kolaylıkla yönetebilirken çocuklar aynı duyguyu çok daha yoğun yaşayabilir.

Önce Duygusunu Anlamasına Yardımcı Olun

Çocuk kaybettiğinde “Bunda ağlayacak ne var?” veya “Kaybetmeyi öğrenmelisin” demek yerine yaşadığı duyguyu isimlendirmesine yardımcı olunabilir: “Bu oyunu kazanmayı çok istiyordun. Kaybettiğin için üzgünsün.” gibi bir yaklaşım çocuğun her davranışını kabul etmek anlamına gelmez. Oyuncakları fırlatmasına veya arkadaşına vurmasına izin verilmemelidir. Ancak hissettiği hayal kırıklığının anlaşılması, çocuğun duygusunu düzenlemeyi öğrenmesine yardımcı olabilir: “Üzülmen normal ama kızdığında oyuncağı fırlatamayız.” gibi net ve sakin bir sınır çizilebilir.

Çocuğun Her Zaman Kazanmasına İzin Vermeyin

Çocuğun üzülmesini önlemek için oyunlarda sürekli onun kazanmasını sağlamak kısa vadede kolay bir çözüm gibi görünebilir. Ancak çocuk her oyunda kazanmaya alıştığında gerçek bir oyun ortamında kaybetmek çok daha zor hâle gelebilir. Bunun yerine bazen çocuk, bazen yetişkin kazanabilir. Böylece çocuk oyun içerisinde kazanmanın da kaybetmenin de doğal olduğunu deneyimler. Yetişkinin kaybettiğinde verdiği tepki de burada önemlidir: “Bu sefer sen kazandın. Biraz üzüldüm ama oyun oynamak yine de çok eğlenceliydi.” . Bu tür ifadeler çocuğa kaybetmenin baş edilebilir bir durum olduğunu gösterir.

Sonuca Değil Sürece Dikkat Çekin

Her oyunun sonunda yalnızca “Kim kazandı?” sorusuna odaklanıldığında kazanmak oyunun temel amacı hâline gelebilir. Bunun yerine oyun sırasında gösterilen çaba, geliştirilen strateji ve geçirilen keyifli zaman da konuşulabilir. “Bu sefer farklı bir yol denedin.”, “Sonuna kadar devam ettin.” ya da “Birlikte oynarken çok eğlendik.” gibi ifadeler çocuğun başarının yalnızca birinci olmakla ilgili olmadığını fark etmesine yardımcı olur.

Küçük Hayal Kırıklıklarını Hemen Ortadan Kaldırmayın

Çocuğun hayatındaki her hayal kırıklığını yetişkinlerin çözmesi mümkün değildir ve buna gerek de yoktur. İstediği oyuncağın başka bir çocukta olması, yarışta ikinci gelmesi, yaptığı kulenin yıkılması veya oyunda istediği sonucu alamaması küçük ama önemli öğrenme deneyimleridir. Bu anlarda hemen müdahale etmek yerine çocuğa duygusuyla baş edebilmesi için biraz zaman tanınabilir. Çünkü hayal kırıklığıyla başa çıkma becerisi, hiç hayal kırıklığı yaşamamakla değil; güvenli bir ortamda bu duyguyla karşılaşmak ve onu yönetmeyi öğrenmekle gelişir.

Kazananı Tebrik Etmeyi Öğretin

Oyunun sonunda kazanan kişiyi tebrik etmek küçük yaşlardan itibaren öğretilebilecek önemli bir sosyal beceridir. Ancak çocuk çok öfkeliyken onu zorla “Tebrik ederim” demeye mecbur bırakmak yerine önce sakinleşmesine fırsat vermek daha uygun olabilir. Günlük oyunlarda yetişkinler bu davranışa model olabilir: “Bu turu sen kazandın, tebrik ederim.”. Zaman içerisinde çocuk da benzer ifadeleri kullanmaya başlayabilir.

Rekabet İçermeyen Oyunlara da Yer Verin

Her oyun bir kazanan ve kaybeden oluşturmak zorunda değildir. Çocuklarla birlikte büyük bir yapboz tamamlamak, bloklardan ortak bir yapı oluşturmak, birlikte resim yapmak veya ortak bir hikâye oluşturmak gibi iş birliğine dayalı etkinliklere de yer verilebilir. Bu tür oyunlarda çocuklar birbirlerini rakip olarak görmek yerine ortak bir hedef için hareket etmeyi deneyimler. Rekabetçi ve iş birliğine dayalı oyunların dengeli biçimde sunulması farklı sosyal becerilerin gelişmesini destekleyebilir.

Kardeşler ve Arkadaşlar Arasında Karşılaştırma Yapmayın

“Arkadaşın kaybedince hiç ağlamıyor.” ya da “Ablan senin yaşındayken böyle yapmıyordu.” gibi karşılaştırmalar çocuğun yaşadığı hayal kırıklığını daha da büyütebilir. Her çocuğun duygularını yönetme biçimi ve gelişim hızı farklıdır. Amaç çocuğun başkaları kadar sakin olması değil, kendi duygularını zaman içerisinde daha sağlıklı biçimde yönetebilmesidir.

Kaybetmek de Oyunun Bir Parçasıdır

Çocuklara kaybetmeyi öğretmek, “Üzülmemelisin” demek değildir. Asıl amaç çocukların kaybettiklerinde ortaya çıkan üzüntü, öfke veya hayal kırıklığıyla nasıl baş edebileceklerini öğrenmelerine yardımcı olmaktır. Bugün oyunu kaybettiğinde ağlayan bir çocuk, doğru deneyimler ve yetişkinlerin tutarlı yaklaşımıyla zaman içerisinde “Bu sefer olmadı, bir daha deneyebilirim” demeyi öğrenebilir. Çünkü çocukların hayat boyunca her zaman kazanmaları mümkün değildir. Ancak kaybettiklerinde yeniden deneyebilmek, kazanmak kadar değerli bir beceridir.