Bir Çocuğun Günü Yetişkinlerin Fark Etmediği Kaç Küçük Keşifle Geçiyor?

Çocuklar Dünyaya Alışmış Gözlerle Bakmaz

Yetişkinler çevrelerindeki pek çok şeyi artık otomatik olarak algılar. Bir kapının nasıl açıldığını, suyun aşağı doğru aktığını ya da gölgenin hareket ettiğini düşünmeyiz. Çünkü bunları binlerce kez görmüşüzdür. Çocuklar içinse dünya hâlâ yenidir. Bir düğmeye basınca ışığın yanması, mıknatısın bazı nesneleri çekip bazılarını çekmemesi, hamurun sıkıldığında şekil değiştirmesi, bir taşın suya batarken yaprağın yüzeyde kalması… Bütün bunlar onların zihninde küçük sorular oluşturur. “Neden?”, “Nasıl?”, “Bir daha yaparsam yine olacak mı?”… İşte keşif tam olarak burada başlar.

Bir Su Birikintisi Sadece Su Birikintisi Değildir

Yetişkin su birikintisini gördüğünde genellikle “Ayakkabıları ıslanmasın.” diye düşünür. Çocuk ise bambaşka şeyler görebilir. Ayağını bastığında neden su sıçradığını, daha sert basarsa ne olacağını, taş attığında neden halkalar oluştuğunu ya da kendi yansımasının neden hareket ettiğini fark eder. Bazen çocukların “gereksiz” gibi görünen tekrarlarının arkasında da bu merak vardır. Aynı taşı defalarca atmak, aynı kapağı tekrar tekrar açıp kapatmak veya aynı kuleyi yeniden yapmak onlar için yalnızca oyun değildir. Çocuk bir ihtimali deniyor, sonucunu gözlemliyor ve kendi küçük deneyini gerçekleştiriyordur.

“Yavaşla” Dediğimiz Anlarda Belki de Öğreniyordur

Çocuklarla yürürken birkaç metre ilerlemek bile bazen uzun sürebilir. Çünkü yerde bir yaprak vardır. Sonra başka bir yaprak… Bir taş, bir böcek, duvardaki çatlak, uzaktan gelen bir ses… Yetişkinin hedefi bir yere ulaşmaktır. Çocuğun hedefiyse çoğu zaman yolun kendisini keşfetmektir. Bu nedenle çocukların durup bakması, dokunması, koklaması ve soru sorması zaman kaybı değildir. Çevresindeki dünyayı anlamlandırma biçimidir.

Küçük Keşifler Büyük Becerileri Besler

Çocuğun günlük yaşam içinde yaptığı bu küçük keşifler yalnızca merak duygusunu beslemez. Dikkat, gözlem, neden-sonuç ilişkisi kurma, problem çözme ve tahmin etme gibi pek çok becerinin gelişmesine de katkı sağlar. Bir kule sürekli devriliyorsa çocuk farklı bir yöntem dener. Bir oyuncak dar bir kutuya sığmıyorsa yönünü değiştirir. İki rengi karıştırdığında yeni bir renk oluştuğunu gördüğünde bunu yeniden denemek ister. Yetişkin için birkaç saniyelik bir uğraş olan bu anlarda çocuk aslında düşünüyor, deniyor, yanılıyor ve yeniden deniyordur.

Her Sorunun Cevabını Hemen Vermek Gerekir mi?

Çocuk “Bu neden böyle?” diye sorduğunda yetişkin olarak ilk refleksimiz doğru cevabı vermek olabilir. Oysa bazen cevabı hemen söylememek daha değerli bir öğrenme fırsatı yaratabilir. “Sence neden olabilir?”, “Birlikte deneyelim mi?” ya da “Başka türlü yapsak ne olur?” gibi sorular çocuğu düşünmeye davet eder. Çünkü keşfetmenin en güçlü taraflarından biri cevabı hazır olarak almak değil, cevaba ulaşmaya çalışmaktır.

Çocuğun Gözünden Bakmayı Hatırlamak

Bir çocuğun günü kaç keşifle geçiyor? Bunun kesin bir sayısı yok. Belki onlarca, belki yüzlerce… Çünkü çocuklukta dünya henüz sıradanlaşmamıştır. Bir gölge şaşırtıcıdır. Bir salyangoz heyecan vericidir. Bir karton kutu onlarca farklı şeye dönüşebilir. Yağmur damlası incelenmeye değerdir. Çamurun dokusu merak uyandırır. Bir çekmecenin içinde bile keşfedilecek yeni bir dünya bulunabilir. Belki yetişkinlerin yapabileceği en güzel şeylerden biri de çocukların her keşfine yön vermeye çalışmak yerine zaman zaman onların yanında durmak ve neye baktıklarını gerçekten görmeye çalışmaktır. Çünkü bizim çoktan alıştığımız dünya, onların gözünde hâlâ keşfedilmeyi bekleyen kocaman bir yer.