Bir Çocuğun Gözünden Sıradan Bir Gün

Yetişkinler için sıradan bir gün çoğunlukla rutinlerden oluşur. Uyanmak, hazırlanmak, kahvaltı yapmak, evden çıkmak, bir yerlere yetişmek, işleri tamamlamak ve günü bitirmek… Çocuk içinse aynı gün çok farklı yaşanabilir. Masaya düşen güneş ışığı, sokaktan geçen büyük bir kamyon, kaldırımdaki karınca, kahvaltıda bardağın içinde oluşan küçük kabarcıklar veya eve dönüş yolunda bulunan ilginç bir taş günün önemli olayları hâline gelebilir. Çünkü çocuklar dünyayı yalnızca yaşamaz; onu sürekli keşfeder. Bizim için tekrar olan pek çok şey, onlar için hâlâ yeni bir deneyimdir.

Sabah Yalnızca Uyanmak Değildir

Yetişkin için sabah çoğu zaman günün başlaması anlamına gelir. Çocuk içinse yeniden keşfedilecek bir çevrenin açılmasıdır. Pencereden gelen ışığın değişmesi, dışarıdaki sesler, havanın nasıl olduğu veya evdeki sabah hareketliliği çocuğun dikkatini çekebilir. Bu nedenle çocukların sabah rutinlerinde bizim önemsemediğimiz ayrıntılara takılması şaşırtıcı değildir. Yetişkin hazırlanmayı tamamlamaya çalışırken çocuk çorabındaki şekli inceleyebilir, penceredeki yağmur damlalarını takip edebilir veya kahvaltı masasındaki bir nesneyle ilgilenebilir. Onun öncelikleri bizimkilerden farklıdır.

Kahvaltı Masası Küçük Bir Deney Alanına Dönüşebilir

Çocuk için yemek yemek yalnızca beslenmek değildir. Yiyeceklerin dokusu, sıcaklığı, kokusu, şekli ve rengi de deneyimin parçasıdır. Sütün içine düşen bir yiyeceğin nasıl değiştiğini gözlemleyebilir. Ekmeği farklı parçalara ayırabilir. Kaşıktan dökülen sıvının hareketini izleyebilir. Yetişkinin “yemeğini bitirme” hedefi ile çocuğun “bu nasıl oluyor?” merakı aynı anda masada bulunabilir. Bu nedenle yemek sırasında görülen bazı davranışların arkasında yalnızca oyalanma değil, duyusal keşif de olabilir.

Evden Çıkmak Bile Başlı Başına Bir Süreçtir

Yetişkin için ayakkabıları giymek ve montu alıp kapıdan çıkmak birkaç dakikalık bir hazırlıktır. Çocuk içinse kendi başına yapmayı deneyebileceği birçok küçük görev vardır. Ayakkabının hangi ayağa geleceğini anlamak, fermuarı kapatmak, çantasını taşımak veya kapının nasıl kilitlendiğini izlemek… Bunların her biri günlük yaşam becerilerinin içinde gerçekleşen öğrenme deneyimleridir. Bu nedenle çocukların rutin işleri yetişkinlerden daha yavaş yapması her zaman isteksizlik anlamına gelmez. Bazen henüz otomatikleşmemiş bir beceriyi uyguluyorlardır.

Yolda Bizim Görmediğimiz Şeyleri Görürler

Yetişkin yürürken çoğunlukla varacağı yere odaklanır. Çocuk ise yolun kendisiyle ilgilenebilir. Kaldırımdaki çatlak, bir ağacın altında duran kozalak, farklı renkte bir araba, uzaktan gelen bir ses veya yerde hareket eden küçük bir böcek dikkatini çekebilir. Bu nedenle birkaç dakikalık bir yürüyüş çocukla birlikte çok daha uzun sürebilir. Çocuğun durması, bakması ve soru sorması yetişkin açısından zaman kaybı gibi görünebilir. Oysa çocuk çevresini gözlemliyor, karşılaştırıyor, isimlendiriyor ve anlamlandırıyordur.

Oyun, Günün Arasındaki Boşluk Değildir

Yetişkinler bazen oyunu çocuğun görevlerini tamamladıktan sonra yaptığı bir etkinlik olarak görebilir. Çocuk açısından ise oyun, öğrenmenin temel yollarından biridir. Bir kutuyu arabaya dönüştürmek, oyuncakları sıraya dizmek, bebekleri uyutmak veya aynı kuleyi tekrar tekrar yapmak sırasında pek çok beceri kullanılır. Çocuk planlar, karar verir, hayal eder, dener, başarısız olur ve yeniden başlar. Bu nedenle oyun, günün “boş” bölümü değildir. Çocuğun dünyayı anlamlandırdığı en yoğun alanlardan biridir.

Küçük Bir Sorun Onun İçin Gerçekten Büyük Olabilir

Oyuncağın kırılması, yaptığı kulenin yıkılması veya sevdiği bardağın o gün masada olmaması yetişkin açısından küçük bir problem olabilir. Ancak çocukların olaylara verdiği duygusal tepkiyi yetişkinlerin önem sırasına göre değerlendirmemek gerekir. Çocuk henüz hayal kırıklığı, bekleme ve değişikliklerle baş etme becerilerini geliştirmektedir. Bu nedenle küçük görünen bir olay karşısında büyük bir duygu yaşayabilir. Burada amaç her problemi hemen çözmek değildir. Çocuğun duygusunu anlamasına ve zaman içinde bu duyguyla baş etmeyi öğrenmesine yardımcı olmaktır.

Aynı Şeyi Tekrar Yapmak Onlar için Sıkıcı Olmayabilir

Aynı kitabı yeniden okumak, aynı oyunu tekrar oynamak veya aynı soruyu defalarca sormak yetişkinler için yorucu olabilir. Çocuklar açısından tekrar ise öğrenmenin önemli araçlarından biridir. Her tekrar çocuğun daha önce fark etmediği bir ayrıntıyı görmesine, tahmin yapmasına veya becerisini geliştirmesine yardımcı olabilir. Tanıdık deneyimler aynı zamanda öngörülebilirlik sağlar. Bu nedenle çocuğun tekrar isteğini yalnızca sıkıcı bir alışkanlık olarak değerlendirmemek gerekir.

Yetişkinlerin Konuşmaları da Günün Bir Parçasıdır

Çocuklar yalnızca kendilerine söylenenleri dinlemez. Yetişkinlerin birbirleriyle nasıl konuştuğunu, hangi durumlarda seslerini yükselttiğini, nasıl teşekkür ettiğini, nasıl özür dilediğini ve sorunları nasıl çözdüğünü de gözlemler. Evde, okulda veya sosyal ortamda kullanılan iletişim biçimi çocuk için önemli bir öğrenme kaynağıdır. Yetişkinlerin sıradan kabul ettiği kısa bir konuşma bile çocuğa ilişkiler hakkında bir şey öğretebilir. Çünkü çocuklar sosyal dünyayı büyük ölçüde gözlemleyerek anlamlandırır.

Gün İçindeki Küçük Sorumluluklar Büyük Anlam Taşır

Masaya peçete koymak, kendi çantasını taşımak, oyuncağını yerine kaldırmak veya döktüğü suyu temizlemeye yardımcı olmak yetişkin açısından küçük işlerdir. Çocuk açısından ise bunlar bağımsızlık deneyimleridir. Bir işi kendi başına yapabildiğini görmek, günlük yaşamın içinde bir rolü olduğunu hissetmesini sağlar. Bu nedenle çocukların yapabilecekleri işleri sürekli onların yerine yapmak yerine, yaşlarına uygun sorumluluklara katılmalarına fırsat vermek önemlidir.

Akşam Olduğunda Gün Bitse de Öğrenme Bitmez

Günün sonunda yetişkin çoğunlukla yapılan işleri düşünür. Çocuk için günün anlamı ise çok farklı olabilir. Yetişkinin hatırlamadığı bir kelebek, parkta bulunan bir yaprak, arkadaşının söylediği bir söz veya kendi başına tamamladığı küçücük bir iş günün en önemli deneyimi olabilir. Çocuklar yaşadıkları bu küçük deneyimlerle çevrelerine, insanlara ve kendilerine ilişkin bilgiler oluştururlar. Her gün biraz daha fazla kelime öğrenir, bedenini daha iyi kullanır, ilişkileri anlamlandırır, sınırları keşfeder ve bağımsızlaşır.

Sıradan Günler Aslında O Kadar da Sıradan Değildir

Çocuk gelişimi yalnızca özel etkinliklerde, eğitim materyallerinin başında veya planlanmış öğrenme saatlerinde gerçekleşmez. Sabah giyinirken, sofrada otururken, sokakta yürürken, oyun oynarken, bir şey dökerken, soru sorarken ve hatta bazen hiçbir şey yapmadan çevresini izlerken de devam eder. Bu nedenle yetişkinlerin sıradan kabul ettiği günler, çocuk için yüzlerce küçük keşfin bir araya geldiği büyük öğrenme alanları olabilir. Bazen çocuğun dünyasını anlamak için daha fazla etkinlik planlamak yerine onun gün içinde neye baktığını fark etmek yeterlidir. Çünkü bizim için sıradan olan bir gün, bir çocuk için dünyayı biraz daha tanıdığı yepyeni bir gündür.