“Benim!” Dönemi: Çocuklarda Sahiplenme Davranışı Neden Ortaya Çıkar?

Çocuklar Neden “Benim” Demeye Başlar?

Küçük çocuklar zamanla kendilerinin çevrelerindeki insanlardan ayrı bir birey olduğunu fark etmeye başlar. Kendi tercihlerini oluşturur, neyi sevip sevmediğini keşfeder ve kişisel sınırlarını anlamaya çalışır. Bu dönemde bir oyuncağın “ona ait olması” yetişkinlerin düşündüğünden daha fazla anlam taşıyabilir. Çocuğun sahip olduğu nesneler, gelişmekte olan benlik algısının bir parçası hâline gelebilir. Dolayısıyla “Benim!” demek her zaman bencillik anlamına gelmez. Bazen çocuk aslında “Bu bana ait ve bunun üzerinde söz sahibi olmak istiyorum.” demektedir.

Paylaşmak Öğrenilen Bir Beceridir

Çocukların küçük yaşlardan itibaren oyuncaklarını paylaşmaları beklenebilir. Ancak paylaşmak doğuştan gelen değil, zaman içerisinde gelişen sosyal bir beceridir. Bir çocuğun paylaşabilmesi için karşısındaki kişinin isteğini fark etmesi, sırasını bekleyebilmesi ve verdiği oyuncağın tekrar kendisine döneceğini anlayabilmesi gerekir. Bu nedenle çocuk oyuncağını paylaşmadığında hemen “bencil” veya “paylaşmayı bilmiyor” şeklinde etiketlenmemelidir. Sosyal becerilerin gelişmesi için zamana ve deneyime ihtiyaç vardır.

Çocuk Her Şeyini Paylaşmak Zorunda mı?

Aslında yetişkinler de kendilerine ait her şeyi başkalarıyla paylaşmaz. Çok sevdiğimiz veya bizim için özel olan bir eşyanın izinsiz alınması bizi de rahatsız edebilir. Çocukların da kendilerine özel eşyalarının olabileceğini kabul etmek önemlidir. Örneğin; eve bir arkadaşı geleceğinde çocukla birlikte hangi oyuncakların ortak oynanabileceği belirlenebilir. Çok sevdiği ve paylaşmak istemediği birkaç oyuncağını kaldırmasına izin verilebilir. Böylece çocuk hem kişisel sınırlarının dikkate alındığını hisseder hem de ortak kullanım kavramını öğrenmeye başlar.

Zorla Paylaştırmak Yerine Sırayla Kullanmayı Öğretin

İki çocuk aynı oyuncağı istediğinde “Hadi arkadaşına ver, paylaşmalısın.” demek yetişkinler için en hızlı çözüm olabilir. Ancak çocuk oyuncağını zorla verdiğinde paylaşmayı öğrenmiş olmaz. Bunun yerine; “Şimdi sen oynuyorsun, bitirdiğinde arkadaşının sırası gelecek.” gibi ifadeler kullanılabilir. Sırayla kullanma deneyimi çocuğa hem kendi hakkının korunduğunu hem de karşısındaki kişinin de hakları olduğunu öğretir.

Duyguyu Kabul Edin, Davranışa Sınır Koyun

Çocuğun oyuncağı alındığında öfkelenmesi anlaşılabilir bir duygudur. Ancak öfkelenmesi arkadaşına vurabileceği veya oyuncağı zorla çekebileceği anlamına gelmez. “Arkadaşın oyuncağını aldığı için kızdın. Kızabilirsin ama vuramayız. Oyuncağını geri istediğini söyleyebilirsin.” gibi bir yaklaşım hem çocuğun duygusunu tanımlar hem de kabul edilebilir davranışın sınırını gösterir. Bu sayede çocuk zaman içerisinde duygularını fiziksel davranışlar yerine kelimelerle ifade etmeyi öğrenebilir.

Paylaşmayı Günlük Hayatın İçinde Gösterin

Çocuklar yalnızca kendilerine söylenenlerden değil, çevrelerinde gördüklerinden de öğrenirler. Bu nedenle paylaşmayı öğretmenin en doğal yollarından biri model olmaktır. Evde yiyecekleri bölüşmek, ortak kullanılan eşyalarda sıraya dikkat etmek veya bir başkasına yardım etmek çocuk için günlük hayatın içinde önemli örnekler oluşturabilir. Birlikte oyun kurmak, ortak bir resim yapmak, aynı kuleyi tamamlamak veya bir etkinlik için görev paylaşmak da paylaşma becerisini destekler. Çünkü paylaşmak yalnızca bir oyuncağı başka birine vermek değildir; aynı zamanda birlikte hareket etmeyi öğrenmektir.

“Benim”den “Bizim”e Geçiş Zamanla Gerçekleşir

Çocuğun sık sık “Benim!” demesi ebeveynleri zorlayabilir ancak bu dönem aynı zamanda önemli bir gelişim basamağıdır. Çocuk önce kendisini ve kendisine ait olanı tanır; ardından başkalarının da istekleri ve sınırları olduğunu keşfetmeye başlar. Bu süreçte amaç çocuğu zorla paylaşmaya yönlendirmek değil; sıra bekleme, izin isteme, birlikte kullanma ve başkasının sınırlarına saygı gösterme gibi becerileri desteklemektir. Çünkü çocukların “benim”den “bizim”e uzanan yolculuğu bir anda gerçekleşmez. Paylaşmak; deneyerek, gözlemleyerek ve sosyal ilişkiler içerisinde zamanla öğrenilir.